Basınç nedir? Özellikleri nelerdir?

0

Basınç nedir?: Katı sıvı ve gazlar ağırlıkları nedeniyle bulundukları yüzeye bir kuvvet uygularlar. Kuvvetin kaynağı ne olursa olsun birim yüzeye dik olarak etki eden kuvvete basınç(P), bütün yüzeye dik olarak etki eden kuvvete de Basınç kuvveti(F) denir. Basınç ile basınç kuvveti arasında; P=F/S bağıntısı vardır.

Basıncı etkileyen faktörler

1. Sıcaklık: Isınan havanın molekülleri birbirinden uzaklaşır, hava genişler, hafifler ve yükselir. Yükselen havanın yere uygulamış olduğu basınç azalır. Dolayısıyla sıcaklığın artmasıyla basınç azalır. Ekvator ve çevresi, güneş ışınlarını yıl içerisinde daima dik ve dike yakın açılarla aldığı için, sıcaklık değerleri her mevsim yüksektir. Sıcaklığın her mevsim yüksek olmasından dolayı sürekli alçak basınç alanlarıdır. Soğuyan havanın hacmi daralır, sıkışır, ağırlaşır ve alçalmaya başlar. Alçalan havanın yere yapmış olduğu basınç da artar. Kutuplar ve çevresine güneş ışınları daima yatay açı ile düşer. Ayrıca yılın belli zamanlarında, güneş hiç doğmadığı için sıcaklık değerleri düşüktür. Kutuplar ve çevresinde sıcaklık her mevsim düşük olduğu için sürekli yüksek basınç alanıdır. Sıcaklık ile basınç arasında ters orantı vardır.

2. Yerçekimi: Maddenin ağırlığını yerçekimi belirler. Dünya’nın geoid şeklinden dolayı, Ekvator’dan kutuplara doğru yer çekimi, artmaktadır. Buna bağlı olarak atmosferin yere yapmış olduğu basınç değeri de enleme bağlı olarak değişmektedir. Teorik olarak yerçekiminin etkisi, Ekvator’dan kutuplara doğru atmosfer basıncını, arttırıcı rol oynamaktadır. Yerçekimi ile basınç arasında doğru orantı vardır.

3. Yükselti: Deniz seviyesinden yükseldikçe atmosferin kalınlığı ve gazların yoğunluğu azalmaktadır. Yoğunluğun azalmasına bağlı olarak, yükseldikçe basınç da azalır. Yükseldikçe basınç yaklaşık her 10,5 metrede 1 mm düşer. Yükselti ile basınç arasında ters orantı vardır.

4- Dinamik Etkenler (Günlük Hareket): Hava kütlelerinin, sıcaklık dışında başka bir kuvvetle, alçalarak yığılması veya yükselerek seyrekleşmesi sonucunda da basınç değerleri değişir. Dinamik etkenlerin rolü, atmosferi oluşturan gazların, atmosfer yoğunluğunu etkilemesi ile olur. Buna göre yoğunluğun artması ile basınç artar. Yoğunluğun azalmasına bağlı olarak, basınç da azalır.


Örneğin Ekvator’dan yükselen hava kütlelerinin 30° enlemeleri çevresinde alçalmasıyla Asor ve Hawaii gibi dinamik yüksek basınçlar oluşmaktadır. Yine 60° enlemleri civarında karşılaşan Batı rüzgârları ile Kutup rüzgârları yükselmeye uğrar.Burada İzlanda ve Aleut gibi dinamik alçak basınçlar oluşur. Yoğunluk ile basınç doğru orantılıdır. 1 nolu kapta gazların miktarı fazla olduğundan yoğunluk fazladır. Yoğunluğun artması basıncı arttırır.

Basınç Merkezlerinin Özellikleri

1) Alçak Basınç: 1013 milibardan daha az olan basınçlara alçak basınç denir. İki yönlü hareketi vardır.

  •  Dikey Yönlü Hava Hareketi: Alçak basınç alanının merkezinde hava hareketi yükselici bir özellik gösterir.
  •  Yatay Yönlü Hava Hareketi: Alçak basınç alanlarındaki yatay yönlü hava hareketi çevreden merkeze doğrudur. Ancak bir doğru boyunca ilerlemez. Dünyanın dönmesi nedeniyle sapmalar olur. Kuzey yarım kürede esme yönünün sağına, Güney yarım kürede ise esme yönünün soluna sapar. Daha kolay bir ayrım ise KYK’de “S”, GYK’de ise ‘Ters S’ oluşturur.

2) Yüksek Basınç: 1013 milibardan daha fazla olan basınçlara yüksek basınç denir. İki yönlü hareketi vardır.

  • Dikey Yönlü Hava Hareketi: Yüksek basınç alanlarının merkezinde hava hareketi alçalıcı bir özellik gösterir.
  • Yatay Yönlü Hava Hareketi: Yüksek basınç alanlarındaki yatay yönlü hava hareketi, merkezden çevreye doğrudur.

Basınç Alanlarının Özellikleri

  • Alçak basınç alanlarında
  • Yükselici hava hareketi vardır.
  • Hava hareketi çevreden merkeze doğrudur.
  • Yıllık yağışı fazla olan yerler.
  • Gökyüzü kapalı-bulutlu
  • Yerin ısı kaybı azdır. Sıcaklık farkı az.
  • Bitki örtüsü gürdür.

Yüksek Basınç alanlarında

  • Alçalıcı hava hareketi vardır.
  • Hava hareketi merkezden çevreye doğrudur.
  • En az yağışlı yerler
  • Gök yüzü açık.
  • Yerin ısı kaybı fazla. Sıcaklık farkı fazladır.
  • Bitki örtüsü cılızdır.

İzobar Haritaları: Haritalarda basıncın yeryüzündeki dağılışını göstermek için izobar (eş basınç) eğrilerinden yararlanılır. İzobar eğrileri, yeryüzünde aynı basınç değerlerine sahip noktaların birleştirilmesi ile elde edilir.


Arkadaşlarınla Paylaşır mısın?

Basınç nedir? Özellikleri nelerdir? hakkındaki aklınıza takılan soruları aşağıdan sorabilir, Basınç nedir? Özellikleri nelerdir? için bilgi alabilirsiniz..

"Basınç nedir? Özellikleri nelerdir?" bilgisi faydalı oldu mu?


Basınç nedir? Özellikleri nelerdir? hakkında Yorum Yap!

PAYLAŞ!