Canlılarda Üreme, Büyüme ve Gelişme

Üreme: Canlıların soylarını sürdürebilmek için, kendilerine benzer yeni canlılar oluşturmalarına üreme denir. Canlıların ortak özelliklerinden biri olan üreme, canlının kendine benzer yavrular meydana getirerek çoğalmasıdır. Canlı bu şekilde neslinin devamını sağlar. Üreme olayı iki hücrenin birleşip gelişmesi sonucu gerçekleşir. Bu iki hücreden biri sperm, diğeri ise yumurtadır. Sperm erkek üreme hücresi, yumurta dişi üreme hücresidir. Yumurtaya göre çok küçük olan sperm baş, boyun ve kuyruk olmak üzere üç ana kısımdan oluşur. Kuyruğu sayesinde aktif hareket eder. Baş bölgesinde yumurta zarını delen maddeler vardır. Çekirdeği büyük, sitoplazması azdır. Yumurta hücresi sperme göre daha büyüktür. Hücre zarı, sitoplazma ve çekirdek olmak üzere üç temel kısımdan oluşur. Sitoplazması ve besin maddesi sperme göre daha fazladır. Yumurta hücresinin hareket yeteneği yoktur.

Tüm canlılar üreme yeteneğine sahiptir. Bir canlının üreyebilmesi için kalıtsal maddesini, yavruya aktarması gerekir. Eşeyli (erkek ve dişi bireylerle) üreyen canlılarda kalıtsal maddeler üreme hücreleriyle aktarılır. Üreme hücrelerine gamet denir. Erkek üreme hücresi sperm, dişi üreme hücresi yumurta adını alır.

İnsanlarda üreme, büyüme ve gelişme nasıl olur?

Erkek ve kadın üreme organları birbirinden farklılık gösterir. Dişi üreme organları vücudun içindedir. Erkek üreme organlarının bir bölümü vücut dışında, bir bölümü vücut içindedir.

Üreme organlarında meydana gelen üreme hücreleri, dişi bireyin üreme sisteminde birleşir. Yeni oluşan canlının gelişimi dişi bireyin vücudunda meydana gelir. Milyonlarca sperm yumurtaya doğru yola çıkar. Ancak yaklaşık 500 adet sperm yumurtaya ulaşabilir. Bunlardan da sadece yumurtaya ilk ulaşan sperm, yumurtanın içine girer. İlk sperm yumurtaya girdikten sonra yumurta diğer spermlerin yumurta içine girmesini engeller.

Sperm yumurta zarını delerek içeri girer ve yumurtanın çekirdeği ile birleşir. Yumurta ve spermin birleşmesine döllenme denir. Bir yumurta için milyonlarca spermin harekete geçmesinin sebebi döllenme şansını artırmaktır. Yumurtanın döllenmesiyle zigot oluşur. Embriyo zigotun gelişmesi sonucu oluşur. Embriyo ikinci aydan sonra fetüs adını alır. Anne karnındaki gelişimini tamamlayan bebek dünyaya gözlerini açar.

Bitki ve Hayvanlarda Üreme Büyüme ve Gelişme nasıl olur?

Bütün canlılar çoğalma özelliğine sahiptir, ancak üreyebilme canlının yaşaması için gerekli değildir. Canlılarda üreme eşeyli üreme ve eşeysiz üreme olmak üzere iki çeşittir.

Eşeysiz üreme

İlkel yapılı canlılarda görülür. Tek bir ata canlının faaliyetiyle gerçekleşir. Üremenin temelinde mitoz bölünme bulunur. Oluşan yavru canlılar tamamen ana canlıya benzer canlılar arasında çeşitlilik bulunmaz.

 Bölünerek Üreme

    Tek hücreli canlılarda görülür.Mitoz bölünme şeklinde gerçekleşir.Büyüyen hücre ortadan ikiye bölünerek çoğalır. Bölünme enine veya boyuna gerçekleşebilir. Paramesyumda( terliksi hayvan) enine gerçekleşen bölünme, öglanada(kamçılı hayvan) boyuna gerçekleşir.   Bakteri, amipte de görülür.

Sporla Üreme

Ana canlı hücreleri içerisinde özel yöntemlerle çok sayıda spor oluşturulur.Sporlar çok küçük olduklarından su, rüzgar ve hayvanlar yardımıyla çevreye yayılırlar.Uygun ortam bulduklarında çimlenerek ana canlıyı oluştururlar.Bakteriler uygun olmayan koşullarda spor üreterek korunurlar.  Mantarlar, sıtma mikrobu, çiçeksiz bitkilerde görülür.

Tomurcuklanarak Üreme

Ata canlıda oluşan çıkıntılardan yeni canlılar meydana gelir. Oluşan yeni canlı atadan ayrılabilir veya ayrılmayarak kolonide oluşturabilir.Bira mayası, sünger,hidra,polip mercanlarda görülür.

Rejenerasyonla Üreme

Bazı omurgasız ayvanlarda, vücutlarından kopan parçadan yeni canlı oluşmasıdır.Halkalı ve toprak solucanlar eğer hayatsal organlarının bulunduğu yerden bölünürse, bölünen parçalardan yeni canlılar meydana gelir.  Kertenkelenin kopan kuyruğunun tamamlanması, yarısı alınan karaciğerin kendini tamamlaması rejenerasyonla olur. Fakat bu olay üreme değildir.

Çelikle Üreme

Kavak, çilek, söğüt, gül, üzüm vb. bitkilerinden alınan parçadan (kök, gövde, yaprak) kök oluşarak yeni bitkinin oluşması olayıdır.

Yumru ile Üreme

Patates, yer elması gibi bitkilerde görülen üreme şeklidir. Patates gibi bitkiler yumru gövdenin göz bulunan kısımları dikilerek çoğaltılır. Patatesler çok ender olarak tohumlada üretilir.