İlk çağ Anadolu uygarlıkları ve özellikleri

HİTİTLER (M.Ö. 2000 – 1190)

  • Hititler, M.Ö. 2000 yılı başlarında Kafkaslardan Orta Anadolu’ya gelerek Kızılırmak kıvrımı içine yerleşmişlerdir. Hititler, M.Ö. 1400 yıllarında imparatorluk haline gelmişlerdir.
  • Bu dönemin en önemli gelişmesi, Hititler ile Mısırlılar arasında yapılan Kadeş Savaşı Antlaşması’dır.
  • M.Ö. 1296’da yapılan Kadeş Antlaşması tarihte bilinen ilk yazılı antlaşmadır.
  • Hitit Devleti, M.Ö. 1200 yıllarında batıdan gelen kavimler tarafından parçalanmıştır. Ege göçlerinden sonra şehir devletleri halinde yaşayan Hititlere M.Ö. 700 yıllarında Asurlular son vermişlerdir.
  • Asurlulardan sonra Türkiye’de Pers egemenliği kurulmuş ve Hitit halkı tamamen Pers hakimiyetine girmiştir.

FRİGYALILAR (M.Ö. 1200 – 676)

  • M.Ö 1200 yıllarında Hititlerin yıkıldığı bölge üzerinde ve Ankara ,Eskişehir ,Afyon dolaylarında devlet kurdular.
  • Devletin başkenti Ankara’nın Polatlı ilçesi yakınlarındaki Gordion şehridir.
  • Ülke krallık ile yönetilmiştir.
  • Frigyalılar krallarına Midas ünvanı verirlerdi.
  • Tarım ve hayvancılıkla uğraşmışlardır.Tarım ve hayvancılıkla ilgili sert kanunlar koymuşlar tarıma ve hayvancılığa zarar verenleri şiddetle cezalandırmışlardır. Frigyalılar tarıma önem verdikleri için sert kanunlar koymuşlardır.Sabanını kıran öküzünü öldürene ölüm cezası vermişlerdir.
  • Dini inanış olarak çok tanrılı dine inanmışlardır. Frigyalılar tarımla uğraştıklarından bu durum dinlerine de yansımıştır.Frigyalıların en büyük tanrısı toprak ve bereket tanrısı olan Kibela’dır.
    Kendilerine ait bir yazı türleri vardır. Fabl türü hikayeleri ilk kullananlar olarak kabul edilmektedirler.
  • Bazı ürünleri ilk icat eden Friglerdir. Bunlardan bazıları Fibula denilen çengelli iğnedir.
  • Dokumacılıkta ileri gitmişlerdir. Tapates adı verilen halı ve kilimleri çok önemlidir.
  • Kralları ve soyluları Tümülüs denilen anıt mezarlara gömmüşlerdir
  • Tümülüs: Ağaçtan yapılmış ve üzeri yığma toprak ile örtülmüş ola mezar.
  • Frigyalılar M.Ö 7.yüzyılda Kafkaslardan Anadolu’ya gelen Lidyalılar tarafından yıkılmıştır.

LİDYALILAR (M.Ö. 1200 – 546)

  • Anadolu’nun batısında Gediz ve Menderes ırmakları arasında kalan bölgeye yerleşen Lidyalılar önce Hititler’in daha sonra da Frigyalılar’ın egemenliği altında yaşadılar.
  • Dilleri, Hitit dili ile benzerlik gösteren Lidyalılar’ın başkenti, dönemin en büyük ve zengin kentlerinden olan Salihli yakınlarındaki Sardes (Sard)’dır.
  • Devlet yönetiminde İyonyalılar’ın etkisinin görüldüğü Lidyalılar krallıkla yönetiliyordu. Yönetimde kralın yanında büyük tüccarların ve arazi sahibi asilzadelerin de önemli bir rolü vardı.
  • Din konusunda daha çok komşuları İyonlar’ın etkisi altında kalan Lidyalılar, tanrıça Kibele’ye büyük saygı gösteriyor; Artemis, Zeus ve Apollo gibi Yunan tanrılarına tapıyorlardı.
  • Lidyalılar Fenike alfabesinden alınmış 26 harfli bir alfabe kullanmışlardır. Masalcılığın babası olarak bilinen Ezop, Lidya kralından maaş alıyordu.
  • Mimaride oldukça gelişen Lidyalılar altın işlemede de ustaydılar. Ayrıca dokumacılık, çömlekçilik ve dericilikte de ilerleyen Lidyalılar, heykelcilikte Yunanlılar’ın etkisinde kalmışlardır.
  • Tüccar bir toplum olan Lidyalılar’da sosyal tabakalar içinde tüccarlar, asiller ve büyük zenginler üst sıralarda yer alıyorlardı. Lidyalılar ticareti geliştirmek amacıyla Efes’ten başlayarak Mezopotamya’ya kadar uzanan ünlü Kral Yolu’nu yaptılar. Takas usulünün gelişen ticareti karşılayamaması üzerine M.Ö. 700 yıllarında Lidyalılar parayı ilk kez kullanmışlardır. Paranın icadı, alışverişi kolaylaştırmış, ticaret gelişmiştir. Dünyanın en eski serbest pazarını da Sardes’te Lidyalılar kurmuşlardır.
  • Orduya gereken önemi vermeyen Lidyalılar, sahip oldukları zenginlikten dolayı orduda ücretli askerlere yer verdiler ancak para için savaşan bu askerler vatan sevgisinden yoksun oldukları için savaşlarda başarılı olamadılar. Adalar (Ege) Denizi’ne çıkmak istemeyen Pers Kralı Kyros (Kirus), Mısır’la ittifak yapan Lidya Kralı Krezus’u yenerek Lidya Krallığına son verdi. (M.Ö. 546)

URARTULAR (M.Ö. 800 – 500)

  • M.Ö 900 yılında Doğu Anadolu’da kuruldu.
  •  Başkenti Tuşpa(Van) şehridir.
  •  Maden işlemeciliğinde ilerlemişlerdir.
  •  Tarımla ve hayvancılıklada uğraşmışlardır.Van ovasını sulamak için yaptıkları su kanalları günümüzde bile kullanılmaktadır.
  •  Urartu Devleti M.Ö 600 yılında Medler tarafından yıkılmıştır.

İYONYALILAR (M.Ö 1200 – 700)

  • M.Ö 1200 yıllarında Yunanistan’dan göç ederek Ege kıyılarına yerleşen Akalar tarafından kuruldu.
    İyonlarda şehir devletleri yönetimi önce krallar sonra soylular, daha sonra demokratik hükümetler tarafından yönetilmiştir.
  • Akalar Ege kıyılarında 12 ayrı şehir kurmuşlar ve şehir devletleri halinde yaşamışlardır.
  • En önemli İyon şehirleri İzmir,Efes,Milet,Foça’dır.
  • Her şehrin başında ayrı bir kral bulunuyordu.Bundan dolayı hiçbir zaman güçlü bir krallık kuramamışlar ve ayrı ayrı şehir devletleri halinde yaşamışlardır.Siyasi birlik yoktur.
  • İyonyalılar deniz ticaretinde ileri gittiler ve Akdeniz ve Karadeniz’de koloniler kurdular.
  • İyonya’da bilim ve sanat çok gelişmiştir.Bunun sebebi deniz ticaretiyle uğraşmaları uygarlıkların kesiştiği yerde olması bilimin zengin kişilerce desteklenmesi Ön Asya’dan gelen yolların bitiş yerinde olması bilimin gelişmesini sağlamıştır.
  • Tales, Diyojen, Pisagor,Heredot,Homeros gibi bilim adamları İyonya’da yaşamışlardır.
    İyonyalılar denizcilikte ileri gitmişlerdir.Ancak zamanla Lidyalıların,Perslerin ve Romalıların egemenliğine girerek kaybolmuşlardır.

İlk çağda Anadoluda kurulan devletlerde kültür ve uygarlık

İlk çağ Anadolu uygarlıklarında devlet yönetimi

 

  • İlkçağlarda Türkiye’de kurulan devletler krallıkla yönetilmiştir. Bütün yetkiyi elinde bulunduran krallar, aynı zamanda başkomutan, baş yargıç ve baş rahiptir.
    Bu durum kralların siyasi askeri ve dini yetkileri kendilerdinde topladıklarını ve güçlerini arttırdıklarını göstermektedir
  • Başlangıçta Hitit Krallığı, feodal beyliklerden oluşuyordu. Daha sonraları bu beylikler kaldırılarak yerlerine merkezden valiler atanmıştır. Böyle bir değişiklikle Hititler merkezi otoriteyi güçlendirmeyi amaçlamışlardır.
  • Hititlerin ilk zamanlarında kralın yetkileri soylulardan oluşan Pankuş Meclisi tarafından sınırlandırılmıştır. Ancak imparatorluk döneminde Pankuş Meclisi’nin yetkileri azalırken kralın yetkileri artmıştır.
  • Dolayısıyla soylular yönetimden uzaklaştırılmıştır. Devlet yönetiminde kraldan sonra en yetkili kişi Tavananna adı verilen kraliçeydi. Tavananna, dini törenlere ve bayramlara başkanlık yapar, kral savaşa gittiğinde ülkeyi yönetirdi. Hatta Kadeş Antlaşması’nda Hitit kralının yanında kraliçenin de imzası yer almıştır. Bu durum Hititlerde kadınların devlet idaresinde etkili olduğunu göstermektedir.
  • Hititlerde Pankuş Meclisi’nin bulunması meşrutiyete benzeyen bir yönetim varlığını ve kralların yetkilerinin bir dönem kısıtlandığını göstermektedir.

İlk çağ Anadolu uygarlıklarında  din ve inanış

  • İlk Çağ’da Anadolu’da kurulan devletlerin hepside çok tanrılı dine inanıyorlardı.(Politeizm)
  •  Hititler’de tanrı sayısı çok fazla olduğundan Hititlerin ülkesine “Bin Tanrı İli” denirdi.
  •  İnanışlarına göre tanrılar aynen insanlara benzer ve insanlar gibi yaşardı.
  •  Frigyalılar tarımla uğraştıklarından bu durum dinlerine de yansımıştır.Frigyalıların en büyük tanrısı toprak ve bereket tanrısı olan Kibela’dır.
  •  Lidyalılar İyonlardan etkilenerek onların tanrılarına tapmışlardır.
  •  Lidyalılar, Artemis,Zeus,Apollo gibi pek çok Yunan tanrısını İyonlardan alarak kendi tanrıları haline getirmişlerdir.
  •  İlk Çağ uygarlıklarından bazıları öldükten sonra dirilmeye inanırlardı.Bundan dolayı mezarlarını kayaları oyarak oda şeklinde yaparlar ve içlerine çeşitli eşyalar koyarlardı.
  •  Tanrılara kurban keserler ve tanrılarına yiyecek ve içecek sunarlardı.

İlk çağ Anadolu uygarlıklarında  sosyal ve ekonomik hayat

  • Halk genellikle yöneticiler (soylular), rahipler, hürler, namralar ve köleler olarak sınıflara ayrılmıştı.
  • Anadolu’da ekonomik hayatın temelini tarım, ticaret ve hayvancılık oluşturuyordu.
  • Urartular, madencilik ve maden işletmeciliğinde ileri gitmişlerdi.
  • Lidyalılar, ticarette geliştiler. Tarihte parayı ilk kez kullanan Lidyalılardır.
  • İyonlar deniz ticaretinde gelişmişlerdi.
  • Lidyalılar, Efes’ten başlayıp, Mezopotamya’daki Ninova’ya kadar uzanan Kral Yolu’nun açılmasında etkili oldular.

İlk çağ Anadolu uygarlıklarında  yazı, dil, edebiyat, bilim ve sanat 

  • Hititler ve Urartular çivi yazısı ve resim yazısı(hiyeroglif) kullanmışlardır.
  • Lidyalılar, İyonyalılar ve Frigyalılar ise Fenikeliler’den aldıkları alfabeyi kullandılar.
  • Hititler Mezopotamya medeniyetlerinin destanlarını tercüme edip kullanmışlardır.
  • Hititler tarih yazıcılığına önem vermişler ve Anal adı verilen yıllıklar yazmışlar ve bir yıl içinde meydana gelen olaylar tarafsız olarak yazılıp tanrılara sunulmuştur.
  • Anadolu’da bilim ve sanatın gelişmesinde Mezopotamya ve Mısır uygarlıklarının etkisi görülür.
  • İyonya’da bilim ve sanat çok gelişmiştir.Bunun sebebi deniz ticaretiyle uğraşmaları uygarlıkların kesiştiği yerde olması bilimin zengin kişilerce desteklenmesi Ön Asya’dan gelen yolların bitiş yerinde olması bilimin gelişmesini sağlamıştır.
  • Tales,Diyojen, Pisagor,Heredot,Homeros gibi bilim adamları İyonya’da yaşamışlardır.

Arkadaşlarınla Paylaşır mısın?

İlk çağ Anadolu uygarlıkları ve özellikleri hakkındaki aklınıza takılan soruları aşağıdan sorabilir, İlk çağ Anadolu uygarlıkları ve özellikleri için bilgi alabilirsiniz..

İlk çağ Anadolu uygarlıkları ve özellikleri hakkında 2 yorum:

İlk çağ Anadolu uygarlıkları ve özellikleri hakkında Yorum Yap!

"İlk çağ Anadolu uygarlıkları ve özellikleri" bilgisi faydalı oldu mu?


PAYLAŞ!